Sanhi at bunga sa tekstong binasa

Sa katapusan ng aralin, nakikilala ng mga mag-aaral ang sanhi at bunga sa isang tekstong binasa at nakapagpapaliwanag ng ugnayan ng mga ito gamit ang sariling pangungusap na may angkop na hudyat ng sanhi at bunga.

Before this lesson: Nabasa na ng mga mag-aaral ang tekstong pasalaysay at kaya nilang tukuyin ang mga pangunahing pangyayari sa kuwento.

• Isang kopya ng maikling teksto para sa bawat mag-aaral
• Manila paper at marker para sa bawat pangkat
• Tsart ng mga hudyat ng sanhi at bunga (dahil, kaya, sapagkat, bunga nito)
• Pisara at yeso

45 minutes · printed activities

Pagkatapos ng Ulan Orihinal na kathang teksto para sa araling ito. Umulan nang malakas sa Barangay Masagana buong gabi. Kinaumagahan, nakita ng mga residente na barado ng mga dahon at basurang plastik ang kanal. Hindi makadaloy ang tubig kaya bumaha sa daang papunta sa palengke. Hindi nakapasok si Aling Nena sa palengke dahil bumaha ang daan. Tinawagan niya ang kaniyang kapatid upang ipagbilin ang mga kailangang bilhin. Nasira ang isang linya ng kuryente nang mabuwal dito ang sanga ng puno. Nawalan ng kuryente sa buong baryo. Dahil madilim sa loob ng mga bahay, naglabas ng kandila ang magkakapitbahay at nagkuwentuhan sa harap ng bahay habang hinihintay ang mga tauhan ng kompanya ng kuryente. Maagang gumising si Ben. Nagsara ang tindahan sa kabilang kanto nang umagang iyon. Walang sinasabi ang teksto na ang paggising ni Ben ang dahilan ng pagsasara ng tindahan. Magkasunod lamang na iniulat ang dalawang pangyayari. Pagsapit ng hapon, nagtulungan ang mga residente na alisin ang mga bara sa kanal. Nakadaloy na ang tubig, kaya unti-unting humupa ang baha. Iminungkahi nilang regular na linisin ang kanal upang mabawasan ang pag-ipon ng basura.

Simulan sa dalawang pangyayaring kilala ng lahat: umulan nang malakas kagabi, kaya nabasa ang mga sapatos na iniwan sa labas. Itanong kung alin ang nangyari muna at alin ang sumunod, at isulat sa pisara ang sagot sa dalawang hanay. Sabihin nang malinaw: ang sanhi ang dahilan, ang bunga ang kinalabasan. Mahalagang maunawaan ng klase na hindi lagi nasa unahan ng pangungusap ang sanhi. Sa pangungusap na 'Nabasa ang mga sapatos dahil umulan', huli ang sanhi ngunit hindi ito nagbabago. Ipakita sa pisara ang paglilipat ng ayos nang hindi nagbabago ang kahulugan. Ipakilala ang mga hudyat: dahil, sapagkat, kasi, kaya, bunga nito, tuloy. Sabihin din ang isang babala: may mga pangyayaring magkasunod lamang sa kuwento ngunit wala talagang ugnayang sanhi at bunga. Halimbawa, umalis ang bata at pagkatapos ay dumilim ang langit; hindi dahil sa bata kung bakit dumilim. Hilingin sa klase na maging mapanuri: kung wala tayong matibay na dahilan, hindi natin sasabihing sanhi ito. Basahin ang teksto nang malakas habang nakasunod ang mga mag-aaral, pagkatapos ay basahin itong muli nang tahimik bago sagutin ang unang tanong.

1. 1Mula sa teksto: 'Hindi nakapasok si Aling Nena sa palengke dahil bumaha ang daan.' Itanong: alin ang sanhi? Bumaha ang daan. Alin ang bunga? Hindi nakapasok si Aling Nena. Isulat muli sa anyong nauuna ang sanhi: 'Dahil bumaha ang daan, hindi nakapasok si Aling Nena sa palengke.'
2. 2Mula sa teksto: 'Nawala ang kuryente sa buong baryo. Naglabas ng kandila ang magkakapitbahay at nagkuwentuhan sa harap ng bahay.' Itanong kung tunay na sanhi at bunga ito. Oo, sapagkat ang nawalang kuryente ang dahilan ng paglabas ng kandila. Ipakita ang hudyat na maaaring idagdag: 'Kaya naglabas ng kandila ang magkakapitbahay.'
3. 3Halimbawang hindi sanhi at bunga: 'Maagang gumising si Ben. Nagsara ang tindahan.' Ipaliwanag na magkasunod lamang ang dalawa; walang ugnayan. Hilingin sa klase na magbigay ng pangungusap na nagpapakita ng tunay na ugnayan kung mayroon man.

1. 1Sama-samang tukuyin ang unang sanhi at bunga sa teksto at isulat sa dalawang hanay sa pisara.
2. 2Sama-samang baguhin ang ayos ng isang pangungusap mula sa teksto nang hindi nagbabago ang kahulugan.
3. 3Sama-samang magpasya kung ang ikalawang pares ng pangyayari sa teksto ay tunay na sanhi at bunga, at ipaliwanag ang sagot sa isang pangungusap.

1. 1Isulat ang sanhi: Hindi nakarating sa oras ang mga bisita dahil ___.
2. 2Isulat ang bunga: Dahil tumaas ang presyo ng bigas, ___.
3. 3Pagsamahin sa isang pangungusap gamit ang hudyat na 'kaya': Umulan nang malakas. Nasuspinde ang klase.
4. 4Pagsamahin sa isang pangungusap gamit ang hudyat na 'sapagkat': Nahuli si Maria. Naabutan siya ng traffic.
5. 5Sumulat ng sariling pares ng sanhi at bunga tungkol sa iyong karanasan sa paaralan, at gumamit ng hudyat.

• Exit slip: magbigay ng isang sanhi at isang bunga mula sa teksto, at isulat ang hudyat na ginamit.
• Itanong sa isang mag-aaral: bakit hindi sapat na magkasunod ang dalawang pangyayari upang masabing sanhi at bunga ang ugnayan nila?
• Ipakita ang isang pangungusap na inilipat ang ayos at itanong kung nagbago ang kahulugan.

• Ipinapalagay na ang naunang pangyayari sa kuwento ay laging ang sanhi.

  What to do: Ipakita ang isang halimbawang magkasunod lamang ang dalawang pangyayari. Itanong kung may matibay na dahilan; kung wala, hindi ito sanhi at bunga. Gawing patakaran: hindi ayos sa teksto ang batayan kundi ang ugnayan.

• Ginagamit ang 'dahil' at 'kaya' sa isang pangungusap sa maling ayos, halimbawa: 'Dahil nasuspinde ang klase kaya umulan.'

  What to do: Ipabalik sa mag-aaral ang tanong na 'alin ang dahilan at alin ang kinalabasan'. Kapag natukoy na, saka lamang piliin ang hudyat na bagay sa ayos ng pangungusap.

• Nagsasama ng dalawang bunga sa isang hanay nang walang malinaw na sanhi.

  What to do: Hilingin sa mag-aaral na gumuhit ng linya mula sa bawat bunga pabalik sa sanhi nito. Kapag walang maikokonekta, hindi pa kumpleto ang pares.